Ból z boku łokcia po treningu, czy to łokieć tenisisty? Diagnoza i postępowanie

Gdzie jest problem i dlaczego boli akurat tam

Kość ramienna ma po bokach dwa wyrostki kostne – nadkłykcie. Ten po zewnętrznej stronie łokcia to nadkłykieć boczny. Przyczepiają się do niego, przez wspólne ścięgno, mięśnie odpowiedzialne za wyprost nadgarstka, wyprost palców i supinację (ruch kończący się dłonią skierowaną ku sufitowi). Sprawdź sam: wyprostuj nadgarstek z oporem drugiej ręki, mięśnie po zewnętrznej stronie przedramienia naprężą się. Ścięgno łączące te mięśnie z kością to miejsce, gdzie koncentruje się naprężenie przy każdym chwycie i każdym ruchu nadgarstka. Przy przeciążeniu, zbyt duże obciążenie albo zbyt gwałtowny wzrost objętości treningowej, włókna kolagenowe ścięgna ulegają mikrouszkodzeniom.

Jeżeli naprawa jest nieudana: zamiast zdrowego, dobrze ułożonego kolagenu powstaje tkanka zdezorganizowana, pozbawiona prawidłowej architektury, z nieprawidłową architekturą ukrwienia/unerwienia. To dlatego boli.

Łokieć tenisisty to nie zapalenie

Przez lata funkcjonowała nazwa „zapalenie nadkłykcia bocznego” – epicondylitis. Ta nomenklatura jest nieco niefortunna, bo to nie o stan zapalny tutaj chodzi.

Przez lata badania histopatologiczne nie wykazywały typowych komórek zapalnych (neutrofili, makrofagów w tkance ścięgnistej). To doprowadziło do odejścia od terminu epicondylitis na rzecz tendinopathy. Nowsze piśmiennictwo komplikuje ten obraz: wytyczne JOSPT CPG 2022 skazują, że prozapalne mediatory chemiczne (cytokiny, prostaglandyny, neuropeptydy) są wykrywalne w przypadkach przewlekłych. Obraz jest zatem znacznie bardziej szary, niż czarno biały. [1]

Praktyczna konsekwencja pozostaje ta sama: leczenie skupione wyłącznie na gaszeniu zapalenia to ślepa uliczka, bo degeneracja struktury ścięgna (i utrata jego funkcji) jest niezależna od obecności mediatorów zapalnych. Leki przeciwzapalne i kortykosteroidy działają jako środki przeciwbólowe, ale nie naprawiają ścięgna. Odpoczynek daje tymczasową ulgę, ale nie odbudowuje zdolności ścięgna do przenoszenia obciążeń.

Jak rozpoznać łokieć tenisisty?

Diagnoza jest kliniczna, w typowym przypadku nie potrzebujesz USG ani rezonansu. Szukam potwierdzenia w trzech miejscach:

---

bezpośredni nacisk na wyniosłość kostną po zewnętrznej stronie łokcia reprodukuje ból.

---

próba wyprostu nadgarstka z oporem przy wyprostowanym łokciu wywołuje ból w okolicy nadkłykcia bocznego.

---

próba wyprostu środkowego palca z oporem przy wyprostowanym łokciu daje ból w tym samym miejscu. Ten test izoluje mięsień prostownik palców, który przyczepia się do wspólnego ścięgna.

Jeśli wszystkie trzy są pozytywne, diagnoza kliniczna jest niemal pewna. Obrazowanie (USG, MRI) ma sens, gdy obraz jest niejednoznaczny, widzisz czerwone flagi albo są wskazania do oceny struktury ścięgna przed podjęciem leczenia.

Kiedy ból bocznego łokcia to nie łokieć tenisisty

Zacznijmy od urazu i niestabilności, bo to najczęściej pomijany scenariusz.

Blonna et al. (2025) przebadali 189 pacjentów z rozpoznanym łokciem tenisisty, którzy nie reagowali na standardowe leczenie przez co najmniej 6 miesięcy. U 11% z nich diagnoza była od początku błędna. Najczęstsze rzeczywiste przyczyny bólu w tej grupie to niestabilność tylno-boczna stawu (29% pomyłek), ucisk nerwu międzykostnego tylnego – gałęzi nerwu promieniowego (14%) oraz zmiany zapalne i zwyrodnieniowe stawu (14%). Istotny sygnał: pacjenci z niestabilnością pourazową mieli za sobą medianę 5 iniekcji kortykosteroidowych, co sugeruje, że powtarzane zastrzyki mogły aktywnie uszkodzić więzadło poboczne boczne. [2]

Z badania wyłaniają się konkretne sytuacje, w których ból bocznego łokcia wymaga szerszej diagnostyki niż trzy standardowe testy:

1. Historia urazu łokcia – jeżeli ból zaczął się od upadku, szarpnięcia, uderzenia, ryzyko że nie to nie łokieć tenisisty rośnie drastycznie. Wcześniejszy uraz silnie wskazuje na niestabilność tylno-boczną lub pourazową artrozę. Standardowy protokół rehabilitacyjny ścięgna tu nie zadziała.
2. Wiek poniżej 30 lat – wszyscy pacjenci poniżej 20. roku życia i większość z grupy 21–30 lat mieli w tym badaniu inną diagnozę niż łokieć tenisisty. Ból boczny łokcia u młodej osoby trenującej wymaga wykluczenia osteochondritis dissecans i niestabilności, zanim postawi się diagnozę tendinopatii.
3. Obrzęk, trzaski, ograniczony zakres ruchu – klasyczny łokieć tenisisty nie ogranicza ruchomości stawu. Jeśli łokieć puchnie, blokuje się albo klika przy ruchach rotacyjnych, to nie jest obraz tendinopatii.
4. Ból zlokalizowany 3/4 cm dystalnie od nadkłykcia – nie przy samej wyniosłości kostnej, ale niżej w przedramieniu. To typowa lokalizacja przy ucisku nerwu międzykostnego tylnego, nie przy entezopatii przyczepu.
5. Ujemny test Cozena – jeśli oporowany wyprost nadgarstka nie reprodukuje bólu, a boczny łokieć mimo to boli, diagnoza wymaga weryfikacji.

Wszystkie te sytuacje wymagają konsultacji lekarskiej. Próba leczenia tak jak przy łokciu tenisisty będzie nieskuteczna.

Czy ból z boku łokcia wynika ze złej techniki ćwiczeń?

Pośrednio –

Mechanizm jest prosty: obciążenie przekroczyło zdolność regeneracji ścięgna. Przez dłuższy okres przyczep mięśni przedramienia pracował ponad swoje możliwości.

Najczęstszy scenariusz u osób trenujących to gwałtowny wzrost objętości: nowy plan treningowy z dużą liczbą serii na plecy, nowe ćwiczenia wymagające mocnego chwytu, powrót do treningu po przerwie. Nawet jeżeli mięśnie reagują świetnie, siła rośnie, ścięgna mogą nie nadążyć. Wynika to z ich fizjologii, są bardzo słabo ukrwione, a ich metabolizm jest proporcjonalnie wolniejszy niż mięśni.

Kilka błędów technicznych, które widzę regularnie i które przeciążają nadkłykieć boczny ponad miarę:

Martwy ciąg: aktywne podciąganie sztangi przy użyciu przedramion zamiast utrzymywania ramion luźnych. Napięcie buduje się z tułowia i grzbietu, ramiona to tylko „haki”. Jeśli angażujesz przedramiona przy starcie, dokładasz niepotrzebną pracę do ścięgna. Dzieje się tak dlatego, że prostowniki nadgarstka mają jeszcze jedną funkcję – są zginaczami stawu łokciowego. Zatem pracują nie tylko ekscentrycznie, ale również „pomagają” bicepsom zginać łokieć.

Wiosłowanie: dociąganie drążka do klatki przez zgięcie nadgarstka zamiast siłą pleców. Przedramię powinno pracować w przedłużeniu linki. Nadgarstek w zgięciu na końcu ruchu to dodatkowe naprężenie na przyczepie prostowników.

Wyciskanie na klatkę: szczególnie przy wyciskaniu hantli, jeżeli przedramię nie pracuje pionowo, łokieć w dole ruchu przesuwa się w stronę ucha, łopatka idzie do protrakcji/elewacji, przedramię zaczyna przenosić zbyt duże obciążenia.

Ile trwa leczenie łokcia tenisisty?

Regeneracja ścięgna jest powolna, bywa że nawet bardzo. Tkanka ścięgnista ma słabe ukrwienie i wolno reaguje na bodźce treningowe. Przeglądy systematyczne analizujące osoby bez aktywnego leczenia wykazują, że około 90% pacjentów osiąga istotną poprawę w ciągu roku od pojawienia się objawów. To dane o naturalnym przebiegu schorzenia, bez rehabilitacji. Ćwiczenia progresywnie dociążające ścięgno przyspieszają ten proces i redukują ryzyko nawrotu.

Styl życia realnie wpływa na szybkość gojenia: regularny sen (minimum 7 godzin), aktywność fizyczna ogólna (7000 kroków dziennie jest dobrym punktem orientacyjnym), ograniczenie alkoholu. Palenie tytoniu spowalnia gojenie ścięgien przez upośledzenie mikrokrążenia i realnie będzie wydłużać czas powrotu do pełnej sprawności

Zastrzyki, operacje i zabiegi na łokieć tenisisty – czy działają?

Kortykosteroidy: Coombes et al. (przegląd systematyczny z Lancet; 2010), wykazał duży efekt przeciwbólowy iniekcji w krótkim terminie w porównaniu z brakiem interwencji, jednak w obserwacji i długoterminowej brak interwencji wypadał korzystniej niż zastrzyki sterydowe. Wniosek jest spójny: iniekcje dają krótkotrwałą ulgę, ale nie poprawiają długoterminowego przebiegu. [3]

PRP (osocze bogatopłytkowe): Dane są niejednoznaczne. Przeglądy systematyczne nie wykazują istotnej przewagi PRP nad placebo lub ekscentrycznym treningiem. Może być opcją w przypadkach opornych na leczenie — ale nie jako pierwsza linia.

Operacja: Kroslak & Murrell (2018) przeprowadzili randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo porównujące chirurgiczną resekcję z operacją pozorowaną (samo nacięcie skóry bez ingerencji w ścięgno!). Przewagi resekcji nad udawaną operacji nie wykazano. To mocny argument przeciwko operacji jako pierwszej linii leczenia, ale dane dotyczą konkretnego protokołu chirurgicznego, nie całej grupy zabiegów operacyjnych, cieżko więc jednoznacznie powiedzieć że operacje w ogóle nie działają. [4]

Masaż, lód, TENS, ultradźwięki: Nie leczą ścięgna, ale mogą łagodzić ból. Jeśli coś z tego działa u Ciebie jako ulga objawowa, możesz to stosować. Bez ćwiczeń nie ma rehabilitacji łokcia tenisisty, zabiegi bierne to co najwyżej dodatek.

Kiedy do specjalisty?

Większość przypadków łokcia tenisisty można prowadzić samodzielnie, modyfikując trening i wprowadzając ćwiczenia ładujące ścięgno. Konsultacja ma sens, gdy:

• ból nie zmienia się po 6–8 tygodniach modyfikacji obciążeń
• pojawia się mrowienie lub drętwienie w kciuku lub palcach wskazujących
• ból pojawił się po nagłym urazie, a nie kumulatywnie
• masz wyraźny obrzęk lub objawy ogólnoustrojowe (gorączka, zaczerwienienie skóry)
• podejrzewasz, że to nie jest łokieć tenisisty — obraz kliniczny nie pasuje

Szukasz programu ćwiczeń?

Diagnoza to punkt startowy. Żeby wrócić do pełnego treningu, ścięgno musi przejść przez stopniowe dociążanie: od izometrii przez HSR do pełnego zakresu z obciążeniem. Jak to zorganizować, co zmodyfikować na siłowni i jak monitorować postęp:

→ [Łokieć tenisisty – ćwiczenia na siłowni] (artykuł w budowie)

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z fizjoterapeutą lub lekarzem. Skonsultuj się ze specjalistą przed rozpoczęciem jakiegokolwiek programu ćwiczeń.